Breakfast Tips : दिवसाची सुरुवात आपण कशा पद्धतीने करतो, याचा परिणाम आपल्या दिवसभराच्या आहारावर आणि ऊर्जेवर होऊ शकतो. अनेक जण सकाळचा नाश्ता टाळतात किंवा उठल्यानंतर लगेच चहा-बिस्किटांवर भागवतात. मात्र शरीराला दिवसाच्या सुरुवातीलाच योग्य पोषण मिळणे महत्त्वाचे आहे. यासाठी महागडे ड्रायफ्रूट किंवा महागडी हेल्थ फूड उत्पादने घेण्याची गरज नाही. घरात सहज उपलब्ध होणारे आणि तुलनेने स्वस्त पदार्थही सकाळच्या आहाराचा चांगला भाग ठरू शकतात.
पौष्टिक आहारात फळे, भाज्या, कडधान्ये, संपूर्ण धान्य आणि प्रथिनांचे स्रोत यांचा समावेश केल्याने पचनक्रिया आणि एकूण आरोग्यासाठी आवश्यक पोषक घटक मिळण्यास मदत होते. फायबरयुक्त पदार्थ आहाराचा महत्त्वाचा भाग मानले जातात.
भिजवलेले शेंगदाणे ठरू शकतात स्वस्त पर्याय
शेंगदाणे हा सर्वसामान्यांच्या घरात सहज मिळणारा आणि तुलनेने स्वस्त पदार्थ आहे. त्यामध्ये प्रथिने, फायबर आणि चांगल्या प्रकारचे फॅट्स आढळतात. त्यामुळे सकाळच्या आहारात मर्यादित प्रमाणात शेंगदाण्यांचा समावेश केल्यास पोट जास्त वेळ भरल्यासारखे वाटण्यास मदत होऊ शकते.
काही जण शेंगदाणे रात्री पाण्यात भिजवून सकाळी खातात. भिजवलेले शेंगदाणे खाण्याची ही पद्धत अनेक घरांमध्ये पारंपरिक आहे. मात्र प्रत्येक व्यक्तीची पचनशक्ती वेगळी असते. शेंगदाणे खाल्ल्यानंतर गॅस, पोटफुगी किंवा अस्वस्थता जाणवत असेल, तर त्याचे सेवन कमी करणे किंवा टाळणे योग्य ठरू शकते. शेंगदाण्याची अॅलर्जी असणाऱ्यांनी विशेष काळजी घ्यावी.
केळी : सहज उपलब्ध आणि पटकन खाता येणारे फळ
केळी हे स्वस्त आणि सहज उपलब्ध होणारे फळ आहे. त्यामध्ये कार्बोहायड्रेट्ससह पोटॅशियम आणि इतर पोषक घटक असतात. त्यामुळे सकाळच्या नाश्त्यात केळ्याचा समावेश करणे हा सोपा पर्याय ठरू शकतो.
विशेषतः सकाळी वेळ कमी असणाऱ्या व्यक्तींसाठी एक फळ खाणे हा जड नाश्त्यापेक्षा सोपा पर्याय असू शकतो. मात्र फक्त केळे खाऊन पूर्ण नाश्ता झाल्याचे मानणे योग्य नाही. अधिक संतुलित आहारासाठी केळ्यासोबत दूध, दही, शेंगदाणे किंवा इतर प्रथिनयुक्त पदार्थांचा समावेश करता येतो.
फळे खाण्यासाठी ठरावीक एकच वेळ असते किंवा ती फक्त रिकाम्या पोटीच खाल्ली पाहिजेत, असा ठोस वैज्ञानिक नियम नाही. व्यक्तीच्या आहारपद्धती आणि आरोग्याच्या गरजेनुसार फळांचे सेवन करता येते.
भिजवलेल्या मनुका : गोड चवीसोबत फायबर
मनुका हा आणखी एक सहज उपलब्ध होणारा पदार्थ आहे. त्यामध्ये नैसर्गिक साखर आणि काही प्रमाणात फायबर तसेच विविध सूक्ष्म पोषक घटक असतात. काही लोक रात्री मनुका पाण्यात भिजवून सकाळी खातात.
भिजवलेल्या मनुकांचा समावेश संतुलित आहाराचा एक भाग म्हणून करता येतो. मात्र मनुका नैसर्गिकरीत्या गोड असल्याने त्याचे प्रमाणही लक्षात घेणे गरजेचे आहे. विशेषतः रक्तातील साखरेशी संबंधित समस्या असलेल्या व्यक्तींनी आपल्या आहारातील एकूण कार्बोहायड्रेट आणि साखरेचे प्रमाण लक्षात घेऊन आहार ठरवावा.
सकाळचा नाश्ता का महत्त्वाचा?
रात्रभराच्या उपवासानंतर सकाळचा आहार शरीराला ऊर्जा आणि पोषक घटक देण्याचे काम करतो. मात्र नाश्ता म्हणजे केवळ पोट भरणे नव्हे. त्यामध्ये प्रथिने, फायबर, कार्बोहायड्रेट्स, जीवनसत्त्वे आणि खनिजे यांचा संतुलित समावेश असणे अधिक महत्त्वाचे आहे.
उदाहरणार्थ, फक्त चहा आणि बिस्किटांऐवजी पोहे, उपमा, अंडी, दही, फळे, कडधान्ये किंवा शेंगदाणे यांसारखे पदार्थ आहारात समाविष्ट करता येतात. अशा आहारामुळे शरीराला विविध प्रकारचे पोषक घटक मिळतात.
पचन सुधारण्यासाठी फक्त एक पदार्थ पुरेसा नाही
सकाळी एखादा विशिष्ट पदार्थ खाल्ल्याने पचनक्रिया पूर्णपणे सुधारते किंवा दिवसभर थकवा जाणवत नाही, असा दावा करणे योग्य नाही. पचनसंस्था निरोगी ठेवण्यासाठी संपूर्ण आहारपद्धती, पुरेसे पाणी, नियमित शारीरिक हालचाल आणि योग्य झोप यांनाही तितकेच महत्त्व आहे.
फायबरयुक्त पदार्थ जसे की फळे, भाज्या, डाळी आणि संपूर्ण धान्य आहारात असणे पचनासाठी उपयुक्त ठरते. पुरेसे पाणी पिणे आणि नियमित शारीरिक हालचाल करणेही महत्त्वाचे आहे.
सकाळी काय टाळावे?
सकाळची सुरुवात अतिप्रमाणात साखर, तेलकट पदार्थ किंवा अत्यंत प्रक्रिया केलेल्या पदार्थांनी करण्याची सवय टाळणे चांगले. जास्त तेलकट आणि मसालेदार पदार्थ काही व्यक्तींमध्ये अॅसिडिटी, अपचन किंवा पोटफुगी वाढवू शकतात. त्याऐवजी घरच्या घरी तयार केलेला संतुलित नाश्ता घेणे अधिक योग्य ठरू शकते. नाश्ता किती आणि कोणता असावा हे व्यक्तीचे वय, शारीरिक हालचाल, कामाचे स्वरूप आणि आरोग्याच्या गरजांनुसार बदलते.
दिवसभर उत्साही राहण्यासाठी या गोष्टीही महत्त्वाच्या
फक्त सकाळी एखादा पदार्थ खाल्ल्याने दिवसभर ऊर्जा टिकत नाही. त्यासाठी दिवसभर संतुलित आहार घेणे आवश्यक आहे. पुरेसे पाणी पिणे, वेळेवर जेवणे आणि दीर्घकाळ एकाच जागी बसून न राहता नियमित हालचाल करणे याचा आरोग्यावर सकारात्मक परिणाम होऊ शकतो.यासोबतच रात्रीची पुरेशी आणि नियमित झोपही दिवसभरातील ऊर्जा आणि एकाग्रतेसाठी अत्यंत महत्त्वाची आहे.
कोणाला विशेष काळजी घ्यावी?
शेंगदाणे किंवा इतर पदार्थांची अॅलर्जी असणाऱ्या व्यक्तींनी ते पदार्थ खाणे टाळावे. तसेच मधुमेह, किडनीचे आजार, पचनाशी संबंधित दीर्घकालीन समस्या किंवा इतर वैद्यकीय स्थिती असल्यास आहारात मोठा बदल करण्यापूर्वी डॉक्टर किंवा नोंदणीकृत आहारतज्ज्ञांचा सल्ला घेणे योग्य ठरेल.
