Harmanpreet Kaur : भारतीय महिला क्रिकेटमध्ये मोठा नेतृत्वबदल झाला आहे. दीर्घकाळ भारताचे नेतृत्व करणाऱ्या हरमनप्रीत कौरने सर्व फॉरमॅटमधील कर्णधारपदाचा राजीनामा दिला असून, तिच्या जागी स्मृती मंधानाची भारताच्या महिला क्रिकेट संघाच्या पूर्णवेळ व्हाईट-बॉल कर्णधारपदी नियुक्ती करण्यात आली आहे. हरमनप्रीतने कर्णधारपद सोडल्यानंतरही खेळाडू म्हणून भारताकडून खेळत राहण्याचा निर्णय घेतला आहे. मात्र हा बदल केवळ नियमित नेतृत्वबदल नसून, त्यामागे संघातील नेतृत्वाचा प्रश्न, अलीकडील कामगिरी आणि हरमनप्रीत व मंधाना यांच्यातील वाढता तणाव याबाबतही चर्चा सुरू झाली आहे. वृत्तांनुसार, गुवाहाटी येथे झालेल्या BCCIच्या कामगिरी आढावा बैठकीत नेतृत्वबदलाबाबत महत्त्वाची चर्चा झाली होती. BCCI बैठकीनंतर हरमनप्रीतचा मोठा निर्णय भारतीय महिला संघाच्या अलीकडील कामगिरीचा आढावा घेण्यासाठी BCCIच्या अधिकाऱ्यांची आणि निवड समितीची बैठक गुवाहाटी येथे झाली. या बैठकीनंतर हरमनप्रीतने कर्णधारपद सोडण्याचा निर्णय जाहीर केला. वृत्तांनुसार, निवडकर्त्यांना आता पुढील विश्वचषकाच्या चक्रासाठी संघाची नव्याने बांधणी करायची होती. त्यामुळे नेतृत्वात बदल करण्याची गरज असल्याचे मत निवड समितीचे होते. हरमनप्रीतला मात्र कर्णधार म्हणून पुढेही काम करण्याची इच्छा होती, अशी माहिती सूत्रांच्या हवाल्याने समोर आली आहे. अखेरीस निवडकर्त्यांचा निर्णय वरचढ ठरला. हरमनप्रीतने आपल्या निर्णयाबाबत भावनिक संदेश देताना कर्णधारपदाची जबाबदारी सोडत असली तरी भारतीय संघासाठी खेळत राहण्याची इच्छा स्पष्ट केली. BCCIनेही तिच्या नेतृत्वातील योगदानाचे कौतुक केले आहे. हरमनप्रीत आणि मंधानामध्ये दुरावा वाढला? या नेतृत्वबदलामागील चर्चेचा आणखी एक महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे हरमनप्रीत कौर आणि स्मृती मंधाना यांच्यातील संबंध. मंधाना आणि हरमनप्रीत यांच्यात पूर्वी चांगले संबंध होते. मात्र काही काळापासून दोघींमध्ये मतभेद निर्माण झाल्याचे वृत्त समोर आले आहे. एका अहवालानुसार, दोघींचे नेतृत्व आणि संघाच्या दिशेबाबत एकमत होत नसल्याने ड्रेसिंग रूममध्येही काही प्रमाणात अस्वस्थ वातावरण निर्माण झाले होते. मात्र या दाव्याला BCCIकडून अधिकृतपणे दुजोरा देण्यात आलेला नाही. त्यामुळे दोन्ही खेळाडूंमध्ये नेमका काय वाद होता, याबाबत अधिकृत माहिती उपलब्ध नाही. मात्र नेतृत्वबदलाच्या पार्श्वभूमीवर या चर्चेला मोठे महत्त्व प्राप्त झाले आहे. T20 विश्वचषकातील अपयश ठरले महत्त्वाचे? हरमनप्रीतच्या नेतृत्वावर प्रश्न उपस्थित होण्यामागे संघाची अलीकडील T20 कामगिरीही महत्त्वाची ठरली. भारताने गेल्या वर्षी घरच्या मैदानावर महिला ODI विश्वचषक जिंकून ऐतिहासिक कामगिरी केली होती. हा भारतीय महिला क्रिकेट संघाचा पहिला 50 षटकांच्या विश्वचषकाचा किताब ठरला. त्यानंतरही मात्र T20 विश्वचषकात भारतीय संघाला अपेक्षित यश मिळाले नाही. सलग दोन T20 विश्वचषकांमध्ये भारताला बाद फेरी गाठता आली नाही. त्यामुळे विशेषतः T20 क्रिकेटमधील नेतृत्वाबाबत प्रश्न उपस्थित झाले. निवडकर्त्यांनी पुढील विश्वचषक चक्र लक्षात घेऊन आता नव्या नेतृत्वाकडे संघाची धुरा देण्याचा निर्णय घेतल्याचे वृत्त आहे. हरमनप्रीतचा कार्यकाळ ऐतिहासिक कर्णधारपद सोडले असले तरी हरमनप्रीत कौरचा भारतीय महिला क्रिकेटमधील कार्यकाळ अत्यंत महत्त्वाचा राहिला आहे. हरमनप्रीतने भारताचे नेतृत्व T20, ODI आणि कसोटी अशा तिन्ही प्रकारांत केले. तिच्या नेतृत्वाखाली भारताने 2025 मध्ये पहिल्यांदाच महिला ODI विश्वचषक जिंकला, ही तिच्या कर्णधारपदातील सर्वात मोठी कामगिरी मानली जाते. त्यानंतर 2026 मध्ये आशियाई क्रीडा स्पर्धेत भारताने महिला क्रिकेटमध्ये सलग दुसरे सुवर्णपदक जिंकले आणि हरमनप्रीतने या मोहिमेचे नेतृत्व केले. BCCIच्या माहितीनुसार, हरमनप्रीत या वर्षी महिला आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमधील सर्वाधिक सामने खेळणारी खेळाडू ठरली. तिने 200 T20 सामने खेळण्याचा टप्पाही गाठला. आता मंधानाकडे मोठी जबाबदारी स्मृती मंधाना आता भारतीय महिला क्रिकेटच्या नव्या पर्वाची सुरुवात करणार आहे. 2013 पासून भारतीय संघाचा भाग असलेल्या मंधानाकडे आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटचा मोठा अनुभव आहे. यापूर्वी तिने भारताचे 18 T20I आणि 4 ODI सामन्यांत नेतृत्व केले आहे. फ्रँचायझी क्रिकेटमध्येही तिने नेतृत्वगुण सिद्ध केले आहेत. Royal Challengers Bengaluruला तिच्या नेतृत्वाखाली 2024 आणि 2026 मध्ये Women’s Premier Leagueचे विजेतेपद मिळाले. त्यामुळे मंधानाची निवड ही केवळ फलंदाजीतील कामगिरीवर आधारित नसून तिचा नेतृत्वाचा अनुभव आणि भविष्यातील संघबांधणी लक्षात घेऊन करण्यात आल्याचे दिसते. मंधानासमोर आव्हाने मोठी कर्णधारपद मिळाल्यानंतर मंधानासमोर अनेक आव्हाने असतील. सर्वात मोठे आव्हान म्हणजे संघातील अनुभवी आणि युवा खेळाडूंचा योग्य समतोल साधणे. हरमनप्रीत आता खेळाडू म्हणून संघात कायम राहणार असल्याने नव्या कर्णधारासाठी तिच्यासोबतचे संबंध आणि ड्रेसिंग रूममधील वातावरणही महत्त्वाचे ठरणार आहे. दोघींमधील कथित मतभेद बाजूला ठेवून संघाच्या हिताला प्राधान्य देणे मंधानासाठी महत्त्वाचे ठरेल. याशिवाय भारतीय संघाला T20 क्रिकेटमध्ये पुन्हा मजबूत करणे, मोठ्या स्पर्धांमध्ये सातत्यपूर्ण कामगिरी करणे आणि पुढील विश्वचषकासाठी सक्षम संघ तयार करणे ही तिची प्रमुख उद्दिष्टे असतील. मंधानाने हरमनप्रीतचे केले कौतुक कर्णधारपद स्वीकारल्यानंतर मंधानाने हरमनप्रीतच्या योगदानाचा विशेष उल्लेख केला. भारताचे नेतृत्व करण्याची संधी मिळणे हा मोठा सन्मान असल्याचे सांगतानाच तिने हरमनप्रीतने कर्णधार म्हणून भारतीय क्रिकेटसाठी दिलेल्या योगदानाचे कौतुक केले. मंधानाने BCCI, निवडकर्ते, सहकारी खेळाडू आणि चाहत्यांचे आभार मानत नव्या जबाबदारीत सर्वोत्तम कामगिरी करण्याचा विश्वास व्यक्त केला आहे. भारतीय महिला क्रिकेटमध्ये नव्या पर्वाची सुरुवात हरमनप्रीत कौरच्या नेतृत्वाखाली भारतीय महिला क्रिकेटने ऐतिहासिक यश मिळवले. आता स्मृती मंधानाच्या रूपाने संघाला नवे नेतृत्व मिळाले आहे. एकीकडे मंधानाच्या फलंदाजीवर आणि नेतृत्वावर मोठ्या अपेक्षा असतील, तर दुसरीकडे हरमनप्रीतसारखी अनुभवी खेळाडू संघातच असल्याने तिच्या अनुभवाचा फायदा नव्या कर्णधाराला घेता येणार आहे. मात्र दोन्ही खेळाडूंमधील कथित मतभेद, ड्रेसिंग रूममधील वातावरण आणि नव्या नेतृत्वाखाली संघ किती प्रभावीपणे एकत्र येतो, याकडे क्रिकेटविश्वाचे लक्ष लागले आहे.
