EPFO Rules : नोकरी करणाऱ्या लाखो कर्मचाऱ्यांसाठी PF म्हणजेच कर्मचारी भविष्य निर्वाह निधी हा भविष्यातील आर्थिक आधार असतो. दर महिन्याला पगारातून काही रक्कम PF खात्यात जमा होते आणि त्यावर व्याजही मिळते. त्यामुळे नोकरी सोडल्यानंतर लगेच PF मधील संपूर्ण रक्कम काढण्याऐवजी ती काही काळ तशीच ठेवणे फायदेशीर ठरू शकते.
मात्र, सध्या PF आणि पेन्शनशी संबंधित नियमांमध्ये काही महत्त्वाचे बदल करण्यात आले आहेत. विशेषतः नोकरी सोडल्यानंतर PF आणि EPS मधील रक्कम काढण्याच्या कालावधीत बदल करण्यात आला आहे. त्यामुळे कर्मचाऱ्यांनी EPF आणि EPS यातील फरक समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.
नोकरी सोडल्यानंतर लगेच संपूर्ण PF काढता येणार नाही
नव्या नियमांनुसार, नोकरी सोडल्यानंतर संपूर्ण EPF रक्कम काढण्यासाठी पूर्वीच्या तुलनेत जास्त काळ प्रतीक्षा करावी लागणार आहे. पूर्वी नोकरी सोडल्यानंतर दोन महिने बेरोजगार राहिल्यानंतर अंतिम PF सेटलमेंट करता येत होते. आता हा कालावधी 12 महिने करण्यात आला आहे.
म्हणजेच एखाद्या कर्मचाऱ्याने नोकरी सोडली आणि त्यानंतर लगेच दुसरी नोकरी मिळाली नाही, तरी त्याला संपूर्ण PF रक्कम तातडीने काढता येणार नाही. मात्र, नियमांनुसार काही विशिष्ट कारणांसाठी आंशिक PF काढण्याची सुविधा उपलब्ध राहते.
मग 36 महिन्यांचा नियम नेमका कशासाठी?
येथे सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे 36 महिन्यांचा नियम EPF आणि EPS दोन्हीसाठी सारखा नाही. कर्मचारी पेन्शन योजना म्हणजेच EPS मधील withdrawal benefit मिळवण्यासाठी प्रतीक्षा कालावधी 36 महिने करण्यात आला आहे. यामागचा उद्देश कर्मचारी आपली पेन्शनची बचत लगेच काढून टाकू नयेत आणि दीर्घकाळासाठी सामाजिक सुरक्षा व पेन्शनचा आधार टिकवून ठेवावा हा आहे.
त्यामुळे “PF काढण्यासाठी 36 महिने थांबावे लागेल” असे सरसकट म्हणणे अचूक नाही. पूर्ण EPF काढण्याचा कालावधी 12 महिने, तर EPS withdrawal benefit साठी 36 महिने असा फरक समजून घेणे गरजेचे आहे.
PF लगेच न काढल्यास काय फायदा?
PF मधील रक्कम न काढता खात्यात ठेवली तर ती दीर्घकाळासाठी बचत म्हणून काम करू शकते. त्यावर लागू असलेल्या नियमांनुसार व्याज मिळत राहू शकते आणि त्यामुळे भविष्यातील निधी वाढू शकतो.
उदाहरणार्थ, एखाद्या कर्मचाऱ्याच्या PF खात्यात आधीच मोठी रक्कम जमा असेल आणि त्याला पैशांची तातडीची गरज नसेल, तर ती रक्कम लगेच काढण्याऐवजी निवृत्तीपर्यंत किंवा पुढील नोकरीत PF खाते ट्रान्सफर करून ठेवणे अधिक फायदेशीर ठरू शकते.
यामुळे निवृत्तीच्या काळासाठी मोठा निधी तयार करण्यास मदत होते. नोकरी बदलली असेल तर PF काढण्याऐवजी ट्रान्सफर करणे चांगले
एखाद्या कर्मचाऱ्याने एक कंपनी सोडून दुसऱ्या कंपनीत नोकरी स्वीकारली असेल, तर PF काढण्याऐवजी जुना PF नवीन नियोक्त्याच्या खात्यात ट्रान्सफर करणे सामान्यतः अधिक योग्य पर्याय ठरतो.
PF ट्रान्सफर केल्यामुळे जुनी बचत कायम राहते आणि पुढील नोकरीदरम्यान त्यात नवीन योगदान जमा होत राहते.
यामुळे निवृत्तीच्या वेळी मिळणारा एकूण निधी वाढण्यास मदत होते.
PF खात्यात पैसे ठेवले तर व्याज मिळते का?
या बाबतीतही एक महत्त्वाचा फरक आहे. फक्त नोकरी सोडली म्हणून PF खाते लगेच बंद किंवा निष्क्रिय होत नाही. मात्र काही परिस्थितींमध्ये खाते inoperative होऊ शकते.
EPFOच्या माहितीनुसार, काही निष्क्रिय खात्यांमध्ये व्याज मिळणे थांबू शकते. त्यामुळे जुने PF खाते असल्यास त्याची स्थिती तपासणे आणि आवश्यक असल्यास रक्कम योग्य खात्यात ट्रान्सफर करणे महत्त्वाचे आहे.
36 महिने म्हणजे तीन वर्षे
36 महिने म्हणजे साधारण तीन वर्षे मात्र हा कालावधी पाहताना EPF आणि EPS वेगळे समजणे आवश्यक आहे. EPS मधील withdrawal benefit साठी 36 महिन्यांचा प्रतीक्षा कालावधी आहे. दुसरीकडे, EPFच्या अंतिम सेटलमेंटसाठी बेरोजगारीनंतर 12 महिन्यांचा कालावधी लागू आहे.
सरकारचा उद्देश काय?
नव्या नियमांमागचा मुख्य उद्देश कर्मचाऱ्यांना दीर्घकालीन आर्थिक सुरक्षा देणे हा आहे. नोकरी गेल्यानंतर मिळालेली PFची संपूर्ण रक्कम लगेच खर्च करण्याऐवजी ती भविष्यासाठी सुरक्षित राहावी, तसेच पेन्शनशी संबंधित लाभ कायम राहावेत, यासाठी नियमांमध्ये बदल करण्यात आले आहेत.
विशेषतः EPS मधील रक्कम लवकर काढून टाकल्यास कर्मचाऱ्याच्या भविष्यातील पेन्शन सुरक्षेवर परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे सरकारने withdrawal benefit साठी प्रतीक्षा कालावधी वाढवला आहे.
कर्मचाऱ्यांनी काय लक्षात ठेवावे?
नोकरी सोडल्यावर संपूर्ण PF लगेच काढण्याची घाई करू नका.
नवीन नोकरी मिळाल्यास जुना PF नवीन खात्यात ट्रान्सफर करण्याचा पर्याय विचारात घ्या.
EPF आणि EPS हे वेगवेगळे घटक आहेत; दोन्हींचे withdrawal नियम एकसारखे नाहीत.
EPFच्या अंतिम सेटलमेंटसाठी सध्याच्या नियमांनुसार 12 महिन्यांचा प्रतीक्षा कालावधी लागू आहे.
EPS withdrawal benefit साठी 36 महिन्यांचा प्रतीक्षा कालावधी आहे.
जुन्या किंवा निष्क्रिय PF खात्याची स्थिती तपासा.
तातडीची आर्थिक गरज नसल्यास PFची रक्कम दीर्घकाळ बचत म्हणून ठेवणे निवृत्तीसाठी फायदेशीर ठरू शकते.
