Donald Trump : भारत आणि पाकिस्तान यांच्यात २०२५ मध्ये झालेला लष्करी संघर्ष आपण अमेरिकेच्या व्यापार शुल्काची धमकी देऊन थांबवला, असा दावा अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी पुन्हा एकदा केला आहे. भारत आणि पाकिस्तान या दोन्ही देशांना अमेरिकेसोबत व्यापार करता येणार नाही आणि दोन्ही देशांवर २५० टक्के आयात शुल्क लावले जाईल, असा इशारा आपण दिला होता. त्यानंतर दोन्ही देशांनी गोळीबार थांबवला आणि संघर्ष संपला, असे ट्रम्प यांनी म्हटले आहे.
२३ ऑक्टोबर रोजी फ्लोरिडा येथे आयोजित प्रचारसभेत बोलताना ट्रम्प यांनी हा दावा केला. या वेळी त्यांनी भारत-पाकिस्तान संघर्षाचा उल्लेख करताना ११ विमाने पाडण्यात आल्याचेही सांगितले. मात्र, त्यांच्या या दाव्याला भारताने यापूर्वीच नकार दिला असून, युद्धविरामामध्ये कोणत्याही तिसऱ्या देशाची मध्यस्थी झालेली नसल्याची भारताची भूमिका आहे.
२५० टक्के टॅरिफची धमकी दिल्याचा ट्रम्प यांचा दावा
फ्लोरिडा येथील सभेत ट्रम्प यांनी आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील आपल्या कथित राजनैतिक कामगिरीचा उल्लेख केला. भारत आणि पाकिस्तान हे दोन्ही अण्वस्त्रसज्ज देश असल्याने त्यांच्यातील संघर्ष मोठ्या युद्धात बदलण्याची शक्यता होती, असे त्यांनी सांगितले.
ट्रम्प यांच्या म्हणण्यानुसार, त्यांनी दोन्ही देशांच्या नेतृत्वाला अमेरिकेसोबत व्यापार सुरू ठेवायचा असेल, तर संघर्ष थांबवावा लागेल, असा संदेश दिला होता. अन्यथा दोन्ही देशांवर २५० टक्के आयात शुल्क लावले जाईल आणि अमेरिकेसोबत व्यापार करणे अशक्य होईल, असा इशारा दिल्याचे त्यांनी सांगितले.
या धमकीनंतर दोन्ही देशांचे नेते नाराज झाले होते. मात्र, त्यानंतर त्यांनी गोळीबार थांबवला आणि युद्ध संपले, असा दावा ट्रम्प यांनी केला. हा घटनाक्रम त्यांच्या दृष्टीने अमेरिकेच्या आर्थिक दबावाचा परिणाम असल्याचे त्यांनी सभेत सांगितले.
भारत-पाकिस्तान संघर्षात 11 विमाने पाडल्याचा उल्लेख
ट्रम्प यांनी आपल्या भाषणात भारत आणि पाकिस्तानमधील संघर्षादरम्यान ११ विमाने पाडण्यात आल्याचा उल्लेख केला. मात्र, ही विमाने नेमकी कोणत्या देशाची होती, त्यांचे नुकसान कसे झाले किंवा या आकड्याचा आधार काय आहे, याबाबत त्यांनी सविस्तर माहिती दिली नाही. यापूर्वीही ट्रम्प यांनी या संघर्षादरम्यान विमानांचे नुकसान झाल्याचे वेगवेगळे आकडे सांगितले आहेत. त्यामुळे त्यांच्या ताज्या विधानातील ११ विमानांचा आकडा स्वतंत्रपणे पडताळणे आवश्यक आहे. भारताने या संघर्षाबाबत ट्रम्प यांनी केलेल्या दाव्यांवर आक्षेप घेतला आहे.
भारताची भूमिका काय आहे?
भारताने भारत-पाकिस्तान संघर्ष थांबवण्यात अमेरिकेची मध्यस्थी असल्याचा दावा सातत्याने फेटाळला आहे. भारताच्या अधिकृत भूमिकेनुसार, २०२५ मधील ऑपरेशन सिंदूरदरम्यान लष्करी कारवाई थांबवण्याबाबत भारत आणि पाकिस्तानच्या लष्करी अधिकाऱ्यांमध्ये थेट संपर्क झाला होता.
भारताच्या म्हणण्यानुसार, १० मे २०२५ रोजी पाकिस्तानच्या लष्करी संचालन महासंचालकांनी (DGMO) भारतीय समकक्षांशी संपर्क साधून लष्करी कारवाई थांबवण्याची विनंती केली. त्यानंतर दोन्ही देशांमध्ये संघर्षविरामाबाबत सहमती झाली.
भारताने पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या भूमिकेचा संदर्भ देत तिसऱ्या देशाच्या मध्यस्थीमुळे लष्करी कारवाई थांबवण्यात आली, हा दावा मान्य केलेला नाही. त्यामुळे ट्रम्प यांच्या विधानाशी भारताची अधिकृत भूमिका जुळत नाही.
ऑपरेशन सिंदूरची पार्श्वभूमी
२२ एप्रिल २०२५ रोजी जम्मू-काश्मीरमधील पहलगाम येथे दहशतवादी हल्ला झाला होता. या हल्ल्यानंतर भारत आणि पाकिस्तान यांच्यात तणाव वाढला. त्यानंतर भारताने ७ मे २०२५ रोजी ऑपरेशन सिंदूर सुरू केले.
या कारवाईदरम्यान पाकिस्तान आणि पाकव्याप्त काश्मीरमधील दहशतवादी पायाभूत सुविधांना लक्ष्य करण्यात आले. त्यानंतर दोन्ही देशांमध्ये लष्करी संघर्ष वाढला. अखेर १० मे रोजी लष्करी कारवाई थांबवण्याबाबत सहमती झाल्याचे भारताने सांगितले.
या संघर्षाच्या समाप्तीमध्ये अमेरिकेची भूमिका नेमकी काय होती, याबाबत ट्रम्प यांचे दावे आणि भारताची भूमिका वेगवेगळी राहिली आहे.
ट्रम्प यांना नोबेल शांतता पुरस्कार न मिळाल्याची खंत
फ्लोरिडा येथील सभेत ट्रम्प यांनी आपण आठ युद्धे संपवली असल्याचा दावाही केला. विविध आंतरराष्ट्रीय संघर्ष सोडवण्यासाठी प्रयत्न करूनही आपल्याला नोबेल शांतता पुरस्कार मिळाला नसल्याची खंत त्यांनी व्यक्त केली. भारत-पाकिस्तान संघर्षाचा उल्लेख करताना त्यांनी पुन्हा एकदा आपल्या राजनैतिक प्रयत्नांना यश मिळाल्याचे सांगितले. मात्र, संघर्ष थांबवण्यामध्ये अमेरिकेच्या व्यापार शुल्काच्या धमकीचा निर्णायक परिणाम झाला होता, या त्यांच्या दाव्याला भारताने मान्यता दिलेली नाही.
भारत आणि अमेरिका यांच्यातील व्यापार चर्चा आणि राजनैतिक संबंधांच्या पार्श्वभूमीवर ट्रम्प यांचे हे विधान महत्त्वाचे मानले जात आहे. व्यापार शुल्काचा वापर करून आंतरराष्ट्रीय संघर्ष थांबवल्याचा दावा ट्रम्प वारंवार करत आहेत. मात्र, भारताने संघर्षविरामाची प्रक्रिया द्विपक्षीय लष्करी संपर्कातून झाल्याचे स्पष्ट केले आहे.
त्यामुळे या प्रकरणात दोन वेगवेगळ्या भूमिका समोर येत आहेत. ट्रम्प यांच्या म्हणण्यानुसार, अमेरिकेच्या आर्थिक दबावामुळे संघर्ष थांबला; तर भारताच्या म्हणण्यानुसार, लष्करी कारवाई थांबवण्याबाबतचा निर्णय भारत आणि पाकिस्तान यांच्यातील थेट संपर्कातून झाला.
