Lalit Modi on BCCI : आयपीएलचे माजी आयुक्त ललित मोदी यांनी आयपीएलबाबत एक मोठा दावा केला आहे. ‘आयपीएलचे जनक’ म्हणून ओळखले जाणारे ललित मोदी यांचे असे म्हणणे आहे की, आयपीएलच्या कार्यपद्धतीतील एका विशिष्ट त्रुटीमुळे बीसीसीआयला (BCCI) दरवर्षी 1200 कोटी रुपयांचे नुकसान सोसावे लागत आहे. केवळ ही लीगच नव्हे, तर आयपीएलमधील प्रत्येक फ्रँचायझीलाही दरवर्षी तितक्याच रकमेचे आर्थिक नुकसान होत असल्याचे सांगितले जात आहे.
ललित मोदी यांचा असा युक्तिवाद आहे की, बीसीसीआय या स्पर्धेसाठी सुरुवातीला निश्चित करण्यात आलेल्या स्वरूपाचे (format) पालन करण्यात अपयशी ठरत आहे. हे आर्थिक नुकसान भरून काढण्यासाठी, बीसीसीआयने पुन्हा एकदा पूर्णपणे ‘होम-अँड-अवे’ (home-and-away) स्वरूपाकडे वळावे, अशी शिफारस त्यांनी केली आहे. तसेच, रॉयल चॅलेंजर्स बंगलोर (RCB) आणि राजस्थान रॉयल्स या दोन फ्रँचायझींचे मूल्यांकन (valuation) सुमारे 31,000 कोटी रुपयांपर्यंत पोहोचले आहे, या गोष्टीबद्दल ललित मोदी यांनी समाधान व्यक्त केले आहे.
ललित मोदी यांच्या मते, मूळ नियमानुसार प्रत्येक संघाने इतर प्रत्येक संघाविरुद्ध दोनदा सामने खेळणे बंधनकारक होते. 2022 मध्ये या लीगचा विस्तार होऊन त्यात 10 संघांचा समावेश झाल्यानंतर, निश्चित केलेल्या रचनेनुसार लीग टप्प्यात 90 सामने खेळवले जाणे अपेक्षित होते; त्यानंतर चार बाद फेरीचे (knockout) सामने नियोजित होते. मात्र, ‘होम-अँड-अवे’ पद्धतीत बदल करून, आयपीएलने सामन्यांची संख्या कमी करत केवळ 74 सामन्यांचे वेळापत्रक कायम ठेवले आहे; ज्यामध्ये प्रत्येक संघ सात ‘होम’ (घरच्या मैदानावर) आणि सात ‘अवे’ (प्रतिस्पर्ध्याच्या मैदानावर) सामने खेळतो.
‘स्पोर्टस्टार’ला दिलेल्या एका मुलाखतीत त्यांनी म्हटले की, “प्रत्येक सामन्यातून मिळणाऱ्या महसुलापैकी 50 टक्के वाटा बीसीसीआयला मिळतो, तर उर्वरित 50 टक्के वाटा संघांमध्ये विभागला जातो. परिणामी, संघांना आता 20 सामन्यांना मुकावे लागत आहे. त्यांनी भरलेल्या फ्रँचायझी शुल्काचा विचार करता, त्यांना ‘होम-अँड-अवे’ सामन्यांचा पूर्ण कोटा मिळणे सुनिश्चित करणे ही एक करारात्मक जबाबदारी (contractual obligation) आहे.
या स्पर्धेचे खरे मूल्य हे ‘होम-अँड-अवे’ स्वरूपातच दडलेले आहे. जर क्रिकेटच्या वेळापत्रकात (calendar) पुरेशी जागा उपलब्ध नसेल, तर सरळसरळ संघांची संख्या वाढवू नका. ही गोष्ट अगदी साधी आणि सोपी आहे. आम्ही कधीच अशा पद्धतीचे समर्थन केले नव्हते. सर्वांनी खरोखरच या बदलाला संमती दिली होती का? मी तुम्हाला खात्रीपूर्वक सांगू शकतो की, त्यांनी तसे केले नव्हते.”
त्यांनी पुढे नमूद केले: “ते ‘होम-अँड-अवे’ (घरच्या आणि प्रतिस्पर्ध्याच्या मैदानावर) सामने का खेळत नाहीत? यासाठी कदाचित काही सबबी असू शकतात; परंतु संबंधित संघांच्या दृष्टीने, हा एक करारान्वये प्राप्त झालेला अधिकार आणि त्याच वेळी एक व्यावसायिक व्यवहार देखील आहे.”
सामन्यांची संख्या कमी झाल्याचा थेट परिणाम फ्रँचायझी आणि लीग या दोघांच्याही मूल्यांकनावर (valuations) होतो, असे मोदी यांचे मानणे आहे. त्यांनी स्पष्ट केले, “जर आज ‘होम-अँड-अवे’ तत्त्वावर 94 सामने खेळले गेले असते आणि प्रत्येक सामन्यातून 118 कोटी रुपयांचे उत्पन्न मिळाले असते, तर केवळ प्रसारमाध्यम हक्कांचे (media rights) मूल्यच 2400 कोटी रुपयांनी अधिक झाले असते. याचा अर्थ असा की, बीसीसीआयला 2400 कोटी रुपयांचा अतिरिक्त महसूल प्राप्त झाला असता.
या रकमेपैकी 1200 कोटी रुपये 10 संघांमध्ये वितरित केले गेले असते ज्यामुळे प्रत्येक संघाला 120 कोटी रुपये मिळाले असते आणि परिणामी, या संघांचे मूल्यांकन आपोआपच वाढले असते.”
