Rahul Gandhi on Gyanesh Kumar : निवडणूक आयोगाच्या कामकाजावरून काँग्रेस आणि विरोधक केंद्र सरकारविरुद्ध आक्रमक झाले आहे. लोकसभेतील विरोधी पक्षनेते राहुल गांधी यांनी मुख्य निवडणूक आयुक्त (CEC) ज्ञानेश कुमार यांच्या राजीनाम्याची मागणी केली आहे. निवडणूक आयोगातील दोन निवडणूक आयुक्तांनी काही निर्णयांवर आक्षेप घेतल्याच्या वृत्तानंतर राहुल गांधी यांनी पत्रकार परिषद घेऊन आयोगाच्या कार्यपद्धतीवर गंभीर प्रश्न उपस्थित केले. निवडणूक आयोगातील मतभेदांच्या वृत्ताने राजकीय वातावरण तापले या वादाच्या केंद्रस्थानी विशेष मतदारयादी पुनरावलोकन (Special Intensive Revision – SIR) हा मुद्दा आहे. ‘द इंडियन एक्स्प्रेस’ने दिलेल्या वृत्तानुसार, निवडणूक आयुक्त सुखबीर सिंह संधू आणि विवेक जोशी यांनी मागील सुमारे 10 महिन्यांत मतदारयादी आणि संबंधित निर्णयांबाबत किमान 14 वेळा आक्षेप नोंदवल्याचे सांगण्यात आले. या वृत्तानंतर विरोधकांनी निवडणूक आयोगाच्या अंतर्गत कामकाजावर प्रश्न उपस्थित केले. राहुल गांधी यांनी याच मुद्द्यावरून मुख्य निवडणूक आयुक्त ज्ञानेश कुमार यांच्यावर थेट निशाणा साधला. त्यांनी कुमार यांनी पदाचा राजीनामा द्यावा, अशी मागणी केली. तसेच, आयोगातील दोन आयुक्तांनी आपले मतभेद व्यक्त केल्याबद्दल त्यांचे कौतुक केले. ‘लोकशाही नष्ट होऊ देणार नाही’, राहुल गांधींचा इशारा पत्रकार परिषदेत राहुल गांधी यांनी निवडणूक प्रक्रियेबाबत चिंता व्यक्त करताना, “लोकशाही नष्ट होत असताना आम्ही गप्प बसणार नाही,” अशी भूमिका मांडली. त्यांच्या मते निवडणूक प्रक्रिया आणि मतदारांच्या हक्कांचे संरक्षण करणे ही निवडणूक आयोगाची मूलभूत जबाबदारी आहे. राहुल गांधी यांनी ज्ञानेश कुमार यांनी राजीनामा द्यावा किंवा या संपूर्ण प्रकरणातील माहिती सार्वजनिक करून ‘सरकारी साक्षीदार’ (approver) बनावे, असे आवाहन केले. हे पाऊल देशहिताचे ठरेल, असा दावा त्यांनी केला. SIR च्या मुद्द्यावरून वाद मतदारयाद्यांच्या विशेष पुनरावलोकन प्रक्रियेला सध्या राजकीय वादाचे स्वरूप आले आहे. मतदारांच्या नावांची नोंद, नावांची वगळणी, मतदार नोंदणी आणि मतदारांच्या डेटाच्या व्यवस्थापनाशी संबंधित निर्णयांवर निवडणूक आयोगातील अंतर्गत चर्चांमध्ये प्रश्न उपस्थित झाल्याचे वृत्त आहे. मात्र, या आरोपांच्या पार्श्वभूमीवर निवडणूक आयोगाने आपली भूमिका स्पष्ट केली आहे. आयोगाच्या म्हणण्यानुसार, विविध मुद्द्यांवर अंतर्गत चर्चा आणि वेगवेगळी मते मांडली जाणे हा निर्णय प्रक्रियेचा भाग आहे. अंतिम निर्णय मात्र तिन्ही निवडणूक आयुक्तांच्या सहमतीने घेण्यात आले असून SIR सह आयोगाचे निर्णय एकमताने झाले असल्याचे आयोगाने सांगितले आहे. काँग्रेसकडून गंभीर आरोप राहुल गांधी यांनी पत्रकार परिषदेत पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि केंद्रीय गृहमंत्री अमित शाह यांच्यावरही निवडणूक प्रक्रियेबाबत गंभीर आरोप केले. त्यांनी भाजप दीर्घकाळ सत्तेत राहण्याबाबत केलेल्या काही सार्वजनिक वक्तव्यांचा संदर्भ देत त्यावर प्रश्न उपस्थित केले. मात्र, हे राहुल गांधी यांनी केलेले राजकीय आरोप आहेत; त्यांना स्वतंत्रपणे सिद्ध झालेले तथ्य म्हणून मांडता येत नाही. राहुल गांधी यांनी निवडणुकांमध्ये कथित अनियमिततेसंदर्भात आपल्याकडे पुरेशी माहिती असल्याचा दावा केला आणि या प्रकरणात पुढे गंभीर राजकीय व कायदेशीर परिणाम होऊ शकतात, असेही म्हटले. विरोधकांकडून पुढील कारवाईची तयारी? या वादाच्या पार्श्वभूमीवर विरोधी पक्षांकडून मुख्य निवडणूक आयुक्तांच्या पदावरून हटवण्याच्या प्रक्रियेबाबत पुन्हा चर्चा सुरू असल्याचे वृत्त आहे. यापूर्वीही अशा प्रकारची नोटीस देण्याचा प्रयत्न झाल्याचे आणि पुढील कारवाईसाठी विरोधी पक्षांमध्ये चर्चा सुरू असल्याचे वृत्त आहे. दरम्यान, या प्रकरणावर भाजपने राहुल गांधींच्या आरोपांना विरोध केला आहे. भाजपकडून निवडणूक आयोगाचे निर्णय एकमताने झाल्याचा मुद्दा मांडण्यात आला असून काँग्रेसच्या निवडणूक कामगिरीच्या पार्श्वभूमीवर राहुल गांधींच्या आरोपांवर प्रश्न उपस्थित करण्यात आले आहेत. निवडणूक आयोगाची भूमिका काय? या संपूर्ण वादात दोन वेगवेगळ्या भूमिका समोर येत आहेत. एका बाजूला, निवडणूक आयोगातील दोन आयुक्तांनी विविध मुद्द्यांवर आक्षेप नोंदवल्याचा वृत्तांत समोर आला आहे. दुसऱ्या बाजूला, आयोगाने हे आक्षेप आणि अंतर्गत चर्चा ही नियमित निर्णय प्रक्रियेचा भाग असल्याचे सांगत अंतिम निर्णय सर्व आयुक्तांच्या संमतीने झाल्याचे स्पष्ट केले आहे. त्यामुळे या मतभेदांचा अंतिम निर्णयांवर प्रत्यक्ष परिणाम झाला का, हा सध्याच्या वादातील महत्त्वाचा मुद्दा आहे.
