Bhanudas Kotkar : अहिल्यानगरच्या राजकीय, सामाजिक, सहकार आणि कृषी क्षेत्रात अनेक वर्षे आपला ठसा उमटवणारे ज्येष्ठ नेते तथा कृषी उत्पन्न बाजार समितीचे माजी सभापती भानुदास एकनाथ कोतकर यांचे शनिवार, २४ ऑक्टोबर २०२६ रोजी निधन झाले. ते ७४ वर्षांचे होते. हृदयविकाराचा त्रास जाणवू लागल्याने त्यांना अहिल्यानगर येथील रुग्णालयात दाखल करण्यात आले होते. मात्र, उपचारादरम्यान त्यांची प्राणज्योत मालवली. त्यांच्या निधनाने अहिल्यानगरच्या राजकीय आणि सामाजिक वर्तुळात हळहळ व्यक्त होत आहे.
सरपंचपदापासून राजकीय नेतृत्वापर्यंतचा प्रवास
भानुदास कोतकर यांच्या राजकीय कारकिर्दीची सुरुवात केडगाव ग्रामपंचायतीच्या सरपंचपदापासून झाली. स्थानिक पातळीवर काम करताना त्यांनी जनसंपर्क वाढवला आणि पुढे तालुका तसेच जिल्ह्याच्या राजकारणात आपले स्वतंत्र स्थान निर्माण केले. नगर तालुका पंचायत समितीचे उपसभापती व सभापती, नगर तालुका कृषी उत्पन्न बाजार समितीचे सभापती, मुंबई कृषी उत्पन्न बाजार समितीचे संचालक आणि काँग्रेसच्या स्थानिक व जिल्हास्तरीय संघटनेतील विविध पदांवर त्यांनी काम केले.
काँग्रेस पक्षाच्या संघटनात्मक कार्यात सक्रिय सहभाग घेत त्यांनी अहिल्यानगरच्या स्थानिक राजकारणात महत्त्वाची भूमिका बजावली. शहर आणि तालुक्यातील राजकीय घडामोडींमध्ये त्यांचे नाव अनेक वर्षे चर्चेत राहिले. १९९९ मध्ये त्यांनी नगर-नेवासा विधानसभा मतदारसंघातून निवडणूकही लढवली होती. तत्कालीन काँग्रेस नेतृत्वाशी असलेले त्यांचे संबंध आणि स्थानिक पातळीवरील राजकीय संपर्क यांमुळे त्यांची ओळख जिल्ह्याच्या राजकारणात अधिक दृढ झाली.
सहकार आणि कृषी क्षेत्रातील योगदान
राजकारणाबरोबरच भानुदास कोतकर यांनी सहकार आणि कृषी क्षेत्रातही काम केले. कृषी उत्पन्न बाजार समितीच्या कामकाजात सहभागी असताना शेतमालाच्या खरेदी-विक्रीसाठी आवश्यक सुविधा आणि बाजारपेठेच्या विकासाशी संबंधित विषयांना त्यांनी महत्त्व दिले.
नेप्ती उपबाजार समितीच्या उभारणीच्या प्रक्रियेत त्यांचा पुढाकार महत्त्वाचा मानला जातो. कांदा व्यापारासाठी नेप्ती बाजारपेठ विकसित झाल्याने परिसरातील कृषी व्यापाराला चालना मिळाली. चिचोंडी पाटील येथेही उपबाजार समितीसाठी जागा उपलब्ध करून देण्याच्या प्रक्रियेत त्यांनी पुढाकार घेतल्याचा उल्लेख केला जातो.
कृषी बाजार समित्यांच्या माध्यमातून शेतकरी, व्यापारी आणि कृषी क्षेत्राशी संबंधित घटकांना एकत्र आणणाऱ्या व्यवस्थेत त्यांनी काम केले. त्यामुळे त्यांच्या राजकीय कारकिर्दीबरोबरच सहकार आणि कृषी क्षेत्रातील कामाचाही उल्लेख केला जातो.
सामाजिक आणि शैक्षणिक क्षेत्रातील कार्य
राजकीय आणि सहकार क्षेत्राबरोबरच भानुदास कोतकर यांचा सामाजिक व शैक्षणिक संस्थांशीही संबंध होता. केडगाव येथील भैरवनाथ एज्युकेशन सोसायटीच्या माध्यमातून शिक्षण क्षेत्राशी त्यांचा संबंध जोडला गेला. केडगाव परिसरात शैक्षणिक सुविधा विकसित करण्याच्या प्रयत्नांमध्ये या संस्थेची भूमिका राहिली आहे.
भैरवनाथ देवस्थान ट्रस्ट, भैरवनाथ नागरी पतसंस्था आणि इतर स्थानिक संस्थांशी संबंधित जबाबदाऱ्याही त्यांनी सांभाळल्या. शिक्षण, धार्मिक संस्था, सहकार आणि स्थानिक संघटनांच्या माध्यमातून परिसरातील सार्वजनिक जीवनात त्यांचा सहभाग राहिला. राजकारणाच्या पलीकडे जाऊन विविध संस्थात्मक उपक्रमांशी जोडलेले व्यक्तिमत्त्व म्हणूनही त्यांचा उल्लेख केला जातो.
उद्योग क्षेत्रातही स्वतंत्र ओळख
राजकीय कारकिर्दीबरोबरच त्यांनी उद्योग आणि व्यवसाय क्षेत्रातही काम केले. संदीप उद्योग समूहाच्या उभारणीत त्यांची महत्त्वाची भूमिका होती. या माध्यमातून कोतकर कुटुंबाने अहिल्यानगरच्या व्यावसायिक क्षेत्रातही आपली ओळख निर्माण केली. राजकारण, सहकार आणि उद्योग या तीन क्षेत्रांतील त्यांच्या सहभागामुळे त्यांचे नाव जिल्ह्याच्या सार्वजनिक जीवनात सातत्याने चर्चेत राहिले.
राजकीय कारकिर्दीतील वाद आणि न्यायालयीन प्रकरण
भानुदास कोतकर यांची राजकीय कारकीर्द विविध घडामोडींनी भरलेली होती. त्यांच्या सार्वजनिक जीवनात राजकीय प्रभावाबरोबरच काही गंभीर न्यायालयीन प्रकरणांचाही उल्लेख होत राहिला. अशोक लांडे खून प्रकरणात त्यांना दोषी ठरवून जन्मठेपेची शिक्षा सुनावण्यात आली होती. या प्रकरणाचा त्यांच्या सार्वजनिक आणि राजकीय जीवनावर मोठा परिणाम झाला. त्यामुळे त्यांच्या कारकिर्दीचा आढावा घेताना राजकीय योगदानासोबतच या न्यायालयीन पार्श्वभूमीचाही उल्लेख महत्त्वाचा ठरतो.
राजकीय वारसा आणि कौटुंबिक संबंध
भानुदास कोतकर हे अहिल्यानगरचे माजी महापौर संदीप कोतकर यांचे वडील होते. त्यांचे पुत्र सचिन कोतकर आणि अमोल कोतकर हेही व्यावसायिक क्षेत्राशी संबंधित आहेत. त्यांची कन्या सुवर्णा जगताप यांनी जिल्हा परिषद सदस्य म्हणून काम केले आहे. जिल्ह्यातील विविध राजकीय कुटुंबांशी असलेल्या त्यांच्या नातेसंबंधांमुळेही कोतकर कुटुंबाची राजकीय वर्तुळातील ओळख अधिक ठळक झाली होती.
अहिल्यानगरच्या राजकीय इतिहासातील एक महत्त्वाचे व्यक्तिमत्त्व
केडगावच्या स्थानिक राजकारणातून सुरुवात करून पंचायत समिती, कृषी उत्पन्न बाजार समिती, काँग्रेस संघटना आणि उद्योग क्षेत्रापर्यंत वाटचाल करणारे भानुदास कोतकर यांनी अहिल्यानगरच्या राजकीय इतिहासात आपली स्वतंत्र ओळख निर्माण केली होती. त्यांच्या कारकिर्दीत राजकीय यश, सहकार क्षेत्रातील काम, सामाजिक संस्थांशी असलेला संबंध आणि न्यायालयीन वाद अशा विविध पैलूंचा समावेश होता.
त्यांच्या निधनाने अहिल्यानगरच्या राजकीय, सामाजिक, सहकार आणि कृषी क्षेत्रातील एका ज्येष्ठ व्यक्तिमत्त्वाची कारकीर्द संपुष्टात आली आहे. त्यांच्या निधनाचे वृत्त समजल्यानंतर विविध क्षेत्रांतून हळहळ व्यक्त होत आहे.
