America

Iran Amrica War : अमेरिका आणि इराण यांच्यातील संघर्ष पुन्हा एकदा चिघळला आहे. जवळपास महिनाभराच्या तुलनेने शांततेनंतर अमेरिकेने इराणवर पुन्हा लष्करी कारवाई केली. अमेरिकेने इराणच्या लारक बेटावरील दोन रॉकेट लाँचर्सवर हल्ला केला. या हल्ल्यानंतर इराणनेही अमेरिकेला प्रत्युत्तर देत जॉर्डनमधील अमेरिकी लष्करी तळांना बॅलिस्टिक मिसाईलने लक्ष्य केल्याचा दावा केला आहे. अमेरिकेने इराणवर हल्ला का केला? अमेरिकेच्या म्हणण्यानुसार, इराणच्या इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्सचे (IRGC) जवान होर्मुझच्या सामुद्रधुनीत समुद्री सुरुंग आणि रॉकेट तैनात करण्याच्या तयारीत होते. होर्मुझची सामुद्रधुनी ही जगातील सर्वात महत्त्वाच्या समुद्री मार्गांपैकी एक आहे. आखाती देशांमधून मोठ्या प्रमाणात तेल आणि इतर ऊर्जा उत्पादने या मार्गाने जगभर पोहोचतात. त्यामुळे या भागात समुद्री सुरुंग तैनात झाल्यास जहाजांच्या वाहतुकीला मोठा धोका निर्माण होऊ शकतो. अमेरिकेच्या सेंट्रल कमांडने या कारवाईला मर्यादित आणि अचूक लष्करी कारवाई म्हटले आहे. अमेरिकेचा दावा आहे की, संभाव्य धोका टाळण्यासाठी ही कारवाई करण्यात आली. इराणने दिले अमेरिकेला प्रत्युत्तर अमेरिकेच्या हल्ल्यानंतर इराणच्या रिव्होल्युशनरी गार्ड्सने प्रत्युत्तर देण्याची घोषणा केली. त्यानंतर इराणने जॉर्डनमधील दोन अमेरिकी लष्करी तळांना लक्ष्य करून बॅलिस्टिक मिसाईल डागल्याचे सांगितले. इराणच्या माहितीनुसार, किंग हुसेन आणि अल-अझराक या अमेरिकी लष्करी तळांना लक्ष्य करण्यात आले. इराणने या कारवाईला आक्रमणाचा बदला म्हणून वर्णन केले आहे. इराणच्या रिव्होल्युशनरी गार्ड्सने या हल्ल्यात लष्करी तळांवरील तांत्रिक आणि दुरुस्ती सुविधांसह लढाऊ विमानांच्या तैनातीच्या ठिकाणांना नुकसान झाल्याचा दावा केला आहे. मात्र, या दाव्यांची स्वतंत्रपणे पूर्ण पुष्टी झालेली नाही. जॉर्डनने आठ मिसाईल हवेतच रोखली इराणकडून मिसाईल डागण्यात आल्यानंतर जॉर्डनच्या हवाई संरक्षण यंत्रणेने कारवाई केली. जॉर्डनच्या लष्कराने आठ मिसाईल हवेतच रोखल्याचे सांगितले आहे. या हल्ल्यात कोणतीही जीवितहानी झाल्याचे तातडीने समोर आलेले नाही. मात्र, या घटनेमुळे जॉर्डनसह संपूर्ण मध्यपूर्वेत पुन्हा तणाव वाढला आहे. होर्मुझची सामुद्रधुनी एवढी महत्त्वाची का? होर्मुझची सामुद्रधुनी ही जगातील तेल वाहतुकीसाठी अत्यंत महत्त्वाची आहे. आखाती देशांमधून होणाऱ्या तेलाच्या वाहतुकीचा मोठा भाग या अरुंद समुद्री मार्गातून जातो. या भागात युद्धजन्य परिस्थिती निर्माण झाली किंवा जहाजांची वाहतूक थांबली, तर त्याचा परिणाम केवळ अमेरिका आणि इराणपुरता मर्यादित राहणार नाही. जगभरातील तेलाच्या किमती वाढू शकतात आणि महागाईचा दबाव वाढू शकतो. अमेरिका आणि इराणमधील ताज्या संघर्षानंतर तेलाच्या बाजारातही अस्थिरता दिसून आली असून, ब्रेंट क्रूडची किंमत पुन्हा 90 डॉलरच्या वर गेल्याचे वृत्त आहे. महिनाभरानंतर पुन्हा थेट संघर्ष अमेरिका आणि इराणमध्ये गेल्या काही महिन्यांपासून संघर्ष सुरू आहे. मात्र, जुलैच्या अखेरीपासून दोन्ही देशांमध्ये थेट लष्करी हल्ल्यांमध्ये काही काळाची शांतता होती. आता लारक बेटावरील अमेरिकी हल्ला आणि त्यानंतर जॉर्डनमधील अमेरिकी तळांवर इराणचा मिसाईल हल्ला यामुळे दोन्ही देशांमधील थेट संघर्ष पुन्हा सुरू झाल्याचे चित्र आहे. पुढे काय होणार? सध्याची परिस्थिती अत्यंत संवेदनशील आहे. अमेरिकेने इराणची लष्करी कारवाई रोखण्यासाठी पुन्हा हल्ले सुरू केले, तर इराणनेही अमेरिकी तळांवर प्रत्युत्तर देण्याची भूमिका घेतली आहे. त्यामुळे संघर्ष आणखी वाढल्यास जॉर्डन, आखाती देश आणि होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील व्यापारी जहाजांच्या सुरक्षेवर परिणाम होण्याची शक्यता आहे. याचा सर्वात मोठा परिणाम तेलाच्या पुरवठ्यावर होऊ शकतो. त्यामुळे अमेरिका-इराण संघर्षाकडे केवळ दोन देशांमधील युद्ध म्हणून न पाहता, संपूर्ण मध्यपूर्व आणि जागतिक अर्थव्यवस्थेवर परिणाम करणारे संकट म्हणून पाहिले जात आहे.